تحلیل تربیتی دعاهای انبیا برای فرزندان در قرآن با تأکید بر روایات تفسیری؛ ساختار، محتوا و کارکرد

نوع مقاله : نشریه حدیث و اندیشه

نویسندگان

1 دکتری تخصصی قرآن و علوم گرایش مدیریت جامعه المصطفی العالمیه قم

2 دانش آموخته سطح سه رشته اخلاق و تربیت اسلامی حوزه علمیه تخصصی امام حسین یزد

چکیده

دعا در فرهنگ قرآنی و حدیثی، ظرفیتی غنی برای انتقال آموزه‏های تربیتی است. دعاهای انبیا برای فرزندانشان، گنجینه‏ای ارزشمند از نکات و الگوهای تربیتی ا‏ست که می‏تواند راه‏گشای والدین و مربیان باشد. این پژوهش با روش توصیفی - تحلیلی، به این پرسش پاسخ می‏دهد که: ساختار، محتوا و کارکردهای تربیتی دعاهای انبیا برای فرزندان در قرآن کریم و روایات تفسیری چگونه صورت‏بندی می‏شود؟ یافته‏های تحقیق نشان می‏دهد این دعاها در سه سطح قابل تحلیل هستند: ساختار: شامل نحوۀ شروع و تضرع، نوع درخواست و شیوۀ بیان در ارتباط با خداوند است که خود الگویی تربیتی در آموزش مناجات است. محتوا: بر توجه هم‏زمان به ابعاد دنیوی و اخروی، به ویژه درخواست نسل صالح و شایسته تأکید دارد که نشان‏دهندۀ جامعیت نگاه تربیتی انبیاست. کارکردهای تربیتی نیز در سه محور اصلی جای می‏گیرند: فردی: تقویت امید، معرفت و تقوا در والد و فرزند؛ خانوادگی: ایجاد دغدغۀ تربیتی و تلاش برای داشتن خانواده‏ای مؤمن و متعالی؛ اجتماعی: ترویج عدالت و تربیت نسلی که در مسیر اصلاح جامعه گام بردارد. این تحلیل ساختارمند، رهیافت‏های عملی و ارزشمندی را برای تربیت مؤثر فرزندان بر اساس آموزه‏های قرآن و احادیث عرضه می‏کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


  1. قرآن کریم.

    1. ابن منظور، محمّد بن مکرم، (۱۴۱۴ق)، لسان العرب، بیروت: دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع.
    2. اخوت، احمد‏رضا، (۱۳۹۵ش)، تدبر در ساختار دعا، تهران: انتشارات قرآن و اهل‏بیت نبوت.
    3. اشکورى، محمد بن على‏، (۱۳۷۳ ش)، تفسیر شریف لاهیجى‏، تصحیح: جلال الدین محدث ارموی، تهران: دفتر نشر داد.
    4. امیدی‏فرد، عبدالله، (۱۳۷۷ش)، نقش دعا در زندگی اجتماعی، قم: میثم تمار.
    5. بحرانى، هاشم بن سلیمان‏، (۱۴۱۵ ق)، البرهان فی تفسیر القرآن‏، تحقیق: بنیاد بعثت، واحد تحقیقات اسلامى‏، قم: موسسة البعثة، قسم الدراسات الإسلامیة‏.
    6. تمیمى آمدى، عبد الواحد بن محمد، (۱۴۱۰ق)، غرر الحکم و درر الکلم، قم: دار الکتاب الإسلامی.
    7. جوادی آملی، عبدالله، (۱۳۸۸ش)، حکمت عبادات، تحقیق: حسین شفیعی، قم: اسراء.
    8. حویزى، عبدعلى بن جمعه‏، (۱۴۱۵ ق)، تفسیر نور الثقلین‏، تصحیح: هاشم رسولى، قم: اسماعیلیان‏‏.
    9. راغب اصفهانی، حسین بن محمّد، (۱۳۷۴ش)، ترجمه و تحقیق مفردات الفاظ قرآن، تهران: مرتضوی.
    10. طباطبایى، محمدحسین‏، (۱۳۹۰ ق)، المیزان فی تفسیر القرآن‏، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات‏‏.
    11. ــــــــــ ‏، (۱۴۲۷ ق)، تفسیر البیان فى الموافقة بین الحدیث و القرآن‏، تحقیق: اصغر ارادتى، بیروت: دار التعارف للمطبوعات‏‏.
    12. طبرسى، فضل بن الحسن‏، (۱۳۷۲ ش)، مجمع البیان فی تفسیر القرآن‏، تصحیح: فضل‏الله یزدى طباطبایى و هاشم رسولى، تهران: ناصر خسرو‏.
    13. طریحی، فخرالدین بن محمد، (۱۳۷۵ش)، مجمع البحرین، تهران: مرتضوی.
    14. فیومی، احمد بن محمد، (۱۴۱۴ق)، مصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر، قم: مؤسسه دار الهجره.
    15. فیض کاشانى، محمد بن شاه مرتضى‏، (۱۴۱۵ ق)، تفسیر الصافی‏، مقدّمه و تصحیح: حسین اعلمى‏، تهران: مکتبة الصدر.
    16. قمى مشهدى، محمد بن محمدرضا، (۱۳۶۸ ش)، تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب‏، تحقیق: حسین درگاهى‏، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى، سازمان چاپ و انتشارات‏.
    17. لیثى واسطى، على بن محمد، (۱۳۷۶ش)، عیون الحکم و المواعظ، قم: دار‏الحدیث‏.
    18. مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی، (۱۴۰۳ق)، بحار الأنوار، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
    19. مطهری، مرتضی، (۱۳۷۳ش)،‏ تعلیم و ‏تربیت در اسلام، قم: صدرا.
    20. معرفت، محمدهادى، (۱۳۸۷ ش)، التمهید، قم: موسسه فرهنگى انتشاراتى التمهید‏.
    21. مکارم شیرازى، ناصر، (۱۳۷۱ ش)، تفسیر نمونه‏، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
    22. مهروش، فرهنگ، (۱۳۸۹ش)، مروری بر گستره دعاپژوهی، تهران: بصیرت.
    23. واثقی، حسین، (۱۳۷۷ش)، دعاهای قرآن، قم: بوستان کتاب.