حدیث «لا یحبّک إلّا مؤمن و لا یبغضک إلّا منافق»، از ارکانِ استدلالهای اعتقادی در اثباتِ جایگاهِ منحصربهفرد امیرالمؤمنین علی۷ است. با این حال، در منابعِ حدیثیِ اهلسنّت، روایات معارضی به چشم میخورد که معیار محبّت و بغض را به اشخاص یا گروههای دیگری مانند برخی خلفا یا انصار نسبت دادهاند؛ نقلهایی که ممکن است برساختۀ فضای تقابلهای کلامی بوده و با هدف سایه انداختن بر دلالت این حدیث نبوی پرداخته شده باشند. این پژوهش با هدف صیانت از این روایت کلیدی، در صدد است تا اعتبار سندی این روایات معارض و تبیین میزان توان آنها در تقابل با حدیث اختصاصی امیرالمؤمنین۷ را بکاود. این تحقیق با روش توصیفی - تحلیلی نشان میدهد که تمامی نقلهای معارض که برای دیگران ذکر شده است، به دلیل ضعفهای سندی، فاقد اعتبار لازم هستند و در ترازوی نقد رجالی تاب مقاومت ندارند. به علاوه با نقد و ابطال روایات معارض، مشخص میشود که مضمون محبّت و بغض بهعنوان معیار ایمان و نفاق، حقیقتی است که منحصراً در حق امیرالمؤمنین۷ صادر شده و دیگر روایات، تلاشی برای تضعیف و حاشیهرانی این جایگاه هستند. این تحلیل نشان میدهد که جایگاه اعتقادی این روایت نبوی، با هیچیک از روایات معارض موجود در منابع عامه خدشهدار نمیشود.
ابن أبی الحدید، عبد الحمید بن هبة الله، (۱۴۰۴ق)، شرح نهج البلاغة، تحقیق: محمّد ابوالفضل ابراهیم، قم: مکتبة آیة الله المرعشی النجفی، چاپ اوّل.
ابن ابی حاتم، عبد الرحمن بن محمد، (۱۲۷۱ق)، الجرح و التعدیل، هند و بیروت: طبعة مجلس دائرة المعارف العثمانیة و دار إحیاء التراث العربی، الطبعة الأولى.
ابن ابیشیبه، عبد الله بن محمد، (۱۴۳۶ق)، المصنف، تحقیق: سعد بن ناصر أبو حبیب الشثری، ریاض: دار کنوز إشبیلیا للنشر و التوزیع، الطبعة الأولى.
ابن ابی عاصم، أبو بکر بن أبی عاصم و هو احمد بن عمرو، (۱۴۱۱ق)، السنة، تحقیق: محمد ناصر الدین الألبانی، بیروت: المکتب الإسلامی، الطبعة الأولى.
ابن ابی یعلى، أحمد بن علی، (۱۴۰۴ق)، مسند أبی یعلى، تحقیق: حسین سلیم أسد، دمشق: دار المأمون للتراث، الطبعة الأولى.
ابن تیمیه حرّانی، أحمد بن عبد الحلیم، (۱۴۰۶ق)، منهاج السنة النبویة، تحقیق: محمد رشاد سالم، بیجا: جامعة الإمام محمد بن سعود الإسلامیة، الطبعة الأولى.
ــــــــــ ، (۱۴۲۵ق)، مجموع الفتاوی، بیجا: بینا.
ابن جوزی، عبد الرحمن بن علی، (۱۴۰۶ق)، الضعفاء و المتروکون، تحقیق: عبد الله القاضی، بیروت: دار الکتب العلمیة، الطبعة الأولى.
ابن حبان بستی، محمد بن حبان، (۱۳۹۳ق)، الثقات، هند: دائرة المعارف العثمانیة بحیدر آباد الدکن، الطبعة الأولى.
ــــــــــ ، (۱۴۲۰ق)، المجروحین من المحدثین، تحقیق: حمدی عبد المجید السلفی، ریاض: دار الصمیعی للنشر و التوزیع، الطبعة الأولی.
ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، (۱۳۲۶ق)، تهذیب التهذیب، هند: مطبعة دائرة المعارف النظامیة، الطبعة الأولی.
ــــــــــ ، (۱۴۰۶ق)، تقریب التهذیب، تحقیق: محمد عوامة، سوریه: دار الرشید، الطبعة الأولی.
ابن حنبل، احمد بن محمد، (۱۴۰۳ق)، فضائل الصحابة، تحقیق: وصی الله محمد عباس، بیروت: مؤسسة الرسالة، الطبعة الأولى.
ــــــــــ ، (۱۴۲۱ق)، مسند احمد، تحقیق: شعیب الأرنؤوط و عادل مرشد، بیجا: مؤسسة الرسالة، الطبعة الأولی.
ابن خلال، أحمد بن محمد، (۱۴۱۰ق)، السنة، تحقیق: عطیة الزهرانی، ریاض: دار الرایة، الطبعة الأولی.
ابن سعد، محمد بن سعد، (۱۴۲۱ق)، الطبقات الکبیر، تحقیق: علی محمد عمر، قاهره: مکتبة الخانجی، الطبعة الأولی.
ابن شاهین، عمر بن أحمد، (۱۴۰۴ق)، تاریخ أسماء الثقات، تحقیق: صبحی السامرائی، کویت: الدار السلفیة، الطبعة الأولى.
ــــــــــ ، (۱۴۱۵ق)، شرح مذاهب أهل السنة و معرفة شرائع الدین و التمسک بالسنن، تحقیق: عادل بن محمد، بیجا: مؤسسة قرطبة للنشر و التوزیع، الطبعة الأولى.
ابن صلاح، عثمان بن عبد الرحمن، (۱۴۰۶ق)، معرفة أنواع علوم الحدیث، تحقیق: نور الدین عتر، سوریه و بیروت: دار الفکر و دار الفکر.
ابن عدی، عبد الله بن عدی، (۱۴۱۸ق)، الکامل فی ضعفاء الرجال، تحقیق: عادل أحمد عبد الموجود و علی محمد معوض، بیروت: الکتب العلمیة، الطبعة الأولى.
ابن عساکر، علی بن الحسن، (۱۴۲۱ق)، معجم، تحقیق: وفاء تقی الدین، دمشق: دار البشائر، الطبعة الأولى.
ابن قتیبه، عبد الله بن مسلم، (۱۴۱۹ق)، تأویل مختلف الحدیث، بیجا: المکتب الاسلامی و مؤسسة الإشراق، الطبعة الثانیه.
ابن قلیج، علاء الدین مغلطای بن قلیج، (۲۰۱۱م)، إکمال تهذیب الکمال فی أسماء الرجال، تحقیق: محمد عثمان، بیروت: دار الکتب العلمیة، الطبعة الأولى.
ابن مدینی، علی بن عبد الله، (۱۴۰۴ق)، سؤالات محمد بن عثمان بن أبی شیبة لعلی بن المدینی، تحقیق: موفق عبد الله عبد القادر، ریاض: مکتبة المعارف، الطبعة الأولى.
ابن معین، یحیى بن معین، (۱۳۹۹ق)، التاریخ عن أبی زکریا یحیى بن معین، تحقیق: أحمد محمد نور سیف، مکه: مرکز البحث العلمی و إحیاء التراث الإسلامی، الطبعة الأولى.
أبو داود سجستانی، سلیمان بن الأشعث، (۱۴۰۳ق)، سؤالات أبی عبید الآجری أبا داود السجستانی فی الجرح و التعدیل، تحقیق: محمد علی قاسم العمری، مدینه: عمادة البحث العلمی بالجامعة الإسلامیة، الطبعة الأولى.
ابو داود طیالسی، سلیمان بن داود، (۱۴۱۹ق)، مسند أبی داود الطیالسی، تحقیق: محمد بن عبد المحسن الترکی، مصر: دار هجر، الطبعة الأولى.
ابو نعیم اصفهانی، أحمد بن عبد الله، (۱۴۱۰ق)، تاریخ اصبهان، تحقیق: سید حسن کسروی، بیروت: دار الکتب العلمیه، الطبعة الأولى.
ــــــــــ ، (۱۴۲۲ق)، صفة النفاق و نعت المنافقین، تحقیق: عامر حسن صبری، بیروت: البشائر الإسلامیة، الطبعة الأولى.
استر آبادی، عبد الجبار بن احمد، (بیتا)، المغنی فی ابواب التوحید و العدل، بیجا: بینا.
بخاری، محمد بن اسماعیل، (بیتا)، التاریخ الکبیر، دکن: دائرة المعارف العثمانیة.
ــــــــــ ، (۱۴۲۶ق)، کتاب الضعفاء، تحقیق: أبو عبد الله أحمد بن إبراهیم، بیجا: مکتبة ابن عباس، الطبعة الأولى.
بزار، أحمد بن عمرو، (۱۹۸۸ق)، مسند البزار المنشور باسم البحر الزخار، تحقیق: محفوظ الرحمن زین الله و عادل بن سعد، مدینه: مکتبة العلوم والحکم، الطبعة الأولى.
بغوی، الحسین بن مسعود، (۱۴۰۳ق)، شرح السنة، تحقیق: شعیب الأرنؤوط و محمد زهیر الشاویش، دمشق و بیروت: المکتب الإسلامی، الطبعة الثانیه.
بلاذری، احمد بن یحیی، (۱۴۱۷ق)، جمل من انساب الاشراف، تحقیق: سهیل زکار و ریاض الزرکلی، بیروت: دار الفکر، الطبعة الأولی.
بیهقی، احمد بن الحسین، (۱۴۲۱ق)، شعب الإیمان، تحقیق: أبو هاجر محمد السعید بن بسیونی، بیروت: دار الکتب العلمیة، الطبعة الأولى.
ترمذی، محمد بن عیسى، (۱۳۹۵ق)، سنن الترمذی، تحقیق: أحمد محمد شاکر و محمد فؤاد عبد الباقی و إبراهیم عطوة عوض المدرس فی الأزهر الشریف، مصر: شرکة مکتبة و مطبعة مصطفى البابی الحلبی، الطبعة الثانیه.
حاکم نیسابوری، محمد بن عبد الله، (۱۳۹۷ق)، معرفة علوم الحدیث، تحقیق: السید معظم حسین، بیروت: دار الکتب العلمیة، الطبعة الثانیة.
ــــــــــ ، (۱۴۱۱ق)، المستدرک على الصحیحین، تحقیق: مصطفى عبد القادر عطا، بیروت: دار الکتب العلمیة، الطبعة الأولى.
حمیدی، عبد الله بن الزبیر، (۱۹۹۶م)، مسند الحمیدی، سوریه: دارالسقا، الطبعة الأولى.
خطیب بغدادی، أحمد بن علی، (۱۴۲۲ق)، تاریخ بغداد، تحقیق: بشار عواد معروف، بیروت: دار الغرب الإسلامی، الطبعة الأولى.
ــــــــــ ، (۱۹۸۵م)، تلخیص المتشابه فی الرسم، تحقیق: سُکینة الشهابی، دمشق: طلاس للدراسات و الترجمة والنشر، الطبعة الأولى.
دارقطنی، علی بن عمر، (۱۴۰۳ق)، الضعفاء الضعفاء و المتروکون، تحقیق: عبد الرحیم محمد القشقری، مدینه: مجلة الجامعة الإسلامیة.
ــــــــــ ، (۱۴۱۹ق)، فضائل الصحابة و مناقبهم و قول بعضهم فی بعض، سعودیه، مکتبة الغرباء، الطبعة الأولى.
ذهبی، محمد بن احمد، (بیتا)، المغنی فی الضعفاء، تحقیق: نور الدین عتر، بیجا: بینا.
ــــــــــ ، (۱۳۸۲ق)، میزان الاعتدال فی نقد الرجال، تحقیق: علی محمد البجاوی، بیروت: دار المعرفة للطباعة و النشر، الطبعة الأولى.
ــــــــــ ، (۱۳۸۷ق)، دیوان الضعفاء و المتروکین و خلق من المجهولین و ثقات فیهم لین، تحقیق: حماد بن محمد الأنصاری، مکه: مکتبة النهضة الحدیثة، الطبعة الثانیة.
ــــــــــ ، (۱۴۰۵ق)، سیر أعلام النبلاء، تحقیق: مجموعة من المحققین بإشراف الشیخ شعیب الأرناؤوط، بیجا: مؤسسة الرسالة، الطبعة الثالثة.
ــــــــــ ، (۱۴۱۳ق)، تاریخ الإسلام و وفیات المشاهیر و الأعلام، تحقیق: عمر عبد السلام التدمری، بیروت: دار الکتاب العربی، الطبعة الثانیة.
ــــــــــ ، (۱۴۱۳ق)، الکاشف فی معرفة من له روایة فی الکتب الستّة، تحقیق: محمد عوامة أحمد محمد نمر الخطیب، جده: دار القبلة للثقافة الإسلامیة و مؤسسة علوم القرآن، الطبعة الأولى.
سیوطی، عبد الرحمن بن ابی بکر، (بیتا)، تدریب الراوی فی شرح تقریب النواوی، تحقیق: أبو قتیبة نظر محمد الفاریابی، بیجا: دار طیبة.
ــــــــــ ، (۱۴۲۶ق)، جمع الجوامع المعروف، تحقیق: مختار إبراهیم الهائج و عبد الحمید محمد ندا و حسن عیسى عبد الظاهر، قاهره: الأزهر الشریف، الطبعة الثانیه.
شوکانی، محمد بن علی، (۱۴۱۳ق)، نیل الأوطار، تحقیق: عصام الدین الصبابطی، مصر: دار الحدیث، الطبعة الأولى.
صهیب عبد الجبار، (۲۰۱۳م)، المسند الموضوعی الجامع للکتب العشرة، بیجا: بینا.
طبرانی، ابوالقاسم سلیمان بن احمد، (۱۴۱۵ق)، معجم الکبیر، تحقیق: حمدی بن عبدالمجید السلفی، قاهره: مکتبة ابن تیمیه، الطبعة الثانیه.
طبری، محمد بن جریر الطبری، (۱۳۸۷ق)، تاریخ الطبری، تحقیق: محمد أبو الفضل إبراهیم، مصر: دار المعارف بمصر، الطبعة الثانیة.
عجلی، أحمد بن عبد الله، (۱۴۰۵ق)، معرفة الثقات من رجال أهل العلم و الحدیث و من الضعفاء و ذکر مذاهبهم و أخبارهم، تحقیق: عبد العلیم عبد العظیم البستوی، مدینه: مکتبة الدار، الطبعة الأولى.
عقیلی، محمد بن عمرو، (۱۴۰۴ق)، الضعفاء الکبیر، تحقیق: عبد المعطی أمین قلعجی، بیروت: دار المکتبة العلمیة، الطبعة الأولى.
مزی، یوسف بن عبد الرحمن، (۱۴۰۳ق)، تحفة الأشراف بمعرفة الأطراف، تحقیق: عبد الصمد شرف الدین، بیجا: المکتب الإسلامی، الطبعة الثانیه.
مسلم نیسابوری، مسلم بن الحجاج، (۱۳۷۴ق)، صحیح مسلم، تحقیق: محمد فؤاد عبد الباقی، قاهره: مطبعة عیسى البابی الحلبی و شرکاه.
مقدسی، أبو محمد عبد الغنی بن عبد الواحد، (۱۴۳۷ق)، الکمال فی أسماء الرجال، تحقیق: شادی بن محمد بن سالم آل نعمان، کویت: الهیئة العامة للعنایة بطباعة و نشر القرآن الکریم و السنة النبویة و علومها، الطبعة الأولى.
نسائی، أحمد بن شعیب، (۱۳۹۶ق)، الضعفاء و المتروکون، تحقیق: محمود إبراهیم زاید، حلب: دار الوعی، الطبعة الأولى.
شیرینی, امید. (1403). نقد و بررسی سندیِ معارضات حدیث «یا علی لا یحبّک إلّا مؤمن و لا یبغضک إلّا منافق» در منابع عامه. نیم سالنامه علمی-ترویجی حدیث و اندیشه, 19(38), 157-177.
MLA
امید شیرینی. "نقد و بررسی سندیِ معارضات حدیث «یا علی لا یحبّک إلّا مؤمن و لا یبغضک إلّا منافق» در منابع عامه". نیم سالنامه علمی-ترویجی حدیث و اندیشه, 19, 38, 1403, 157-177.
HARVARD
شیرینی, امید. (1403). 'نقد و بررسی سندیِ معارضات حدیث «یا علی لا یحبّک إلّا مؤمن و لا یبغضک إلّا منافق» در منابع عامه', نیم سالنامه علمی-ترویجی حدیث و اندیشه, 19(38), pp. 157-177.
VANCOUVER
شیرینی, امید. نقد و بررسی سندیِ معارضات حدیث «یا علی لا یحبّک إلّا مؤمن و لا یبغضک إلّا منافق» در منابع عامه. نیم سالنامه علمی-ترویجی حدیث و اندیشه, 1403; 19(38): 157-177.
)