بررسی تطبیقی مبانی رجالی «معجم رجال الحدیث» آیة الله خویی با «قاموس الرجال» علّامه شوشتری

نوع مقاله : نشریه حدیث و اندیشه

نویسنده

استادیاردانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

چکیده

معجم رجال الحدیث اثر آیة الله خویی و قاموس الرجال تألیف علامه شوشتری، دو ستون استوار دانش رجالند. اگرچه عملکرد رجالی این دو شخصیت معاصر عالمانه است، امّا تفاوت در شخصیت علمی و خاستگاه‏ دانشی، باعث ظهور رویکردهای گاه متفاوتی در اعتبارسنجی راویان در این دو اثر شده است. بررسی تطبیقی و شناخت مشترکات و تفاوت‏های این دو کتاب، علاوه بر شناخت دقیق‏تر و عمیق‏تر مبانی، روش، ویژگی‏های برجسته و نقاط قوت، افق‏های نوینی را نیز در روش‏شناسی و نقد رجالی می‏گشاید. این پژوهش در پی پاسخ به این پرسش است که: مبانی رجالی این دو عالم در آثار پیش‏گفته چه هم‏گرا‏یی و واگرایی دارند؟ این تحقیق با تطبیق نظریات این دو شخصیت رجالی در موضوعات مشترک دو اثر و به روش توصیفی - تحلیلی نتایج زیر را ارائه می‏دهد:  هم‏گرایی‏: در بسیاری از مبانی کلان، مانند اعتبار توثیقات رجالیان عامه، نحوۀ مواجهه با فهرست و رجال شیخ طوسی، رجال نجاشی و کتب رجالی متأخر، این دو عالم از اتفاق‏نظر قابل‏توجهی برخوردارند. واگرایی‏: تفاوت دیدگاه‏ها در موضوعاتی نظیر همنشینیِ راوی با معصومان:، رجال ابن‏غضائری و رجال کشّی مشهود است؛ همچنین روش‏های تصحیح رجالی در میان این دو بزرگوار، نشان‏دهندۀ استقلال فکری و تفاوت هر یک در مسیر پژوهش رجالی است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


  1. آقایی، سیدعلی، (۱۳۸۶)، «شیخ محمّدتقی شوشتری و انتقادهای رجالی او (بررسی تطبیقی قاموس الرجال و تنقیح المقال)»، مجلۀ. آینۀ پژوهش، شمارۀ ۱۰۵ - ۱۰۶.
  2. ابن ادریس حلّی، محمد بن احمد، (۱۴۱۰ ق)، السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی، قم: مؤسسة النشر الاسلامی التابعة لجماعة المدرسین، چاپ دوم.
  3. ابن داوود حلّی، حسن بن علی، (۱۳۸۳ ق)، رجال ابن داود، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
  4. احمدی، علی، (۱۳۹۵)، «تحلیل جایگاه و مختصات حدیث‏نگاری ابن‏عقده با تکیه بر روایات تاریخی او»، مجلۀ حدیث و اندیشه، دورۀ ۱۵، شمارۀ ۲۹، صص ۳۰ - ۵۳.
  5. استادی، رضا؛ شیخ، محمدعلی، (فروردین ۱۳۶۴)، «آیة الله علامه حاج شیخ محمدتقی شیخ (شوشتری) رجالی عظیم معاصر»، کیهان فرهنگی، شمارۀ ۱۳، صص ۳ - ۱۱.
  6. اکبری، عمیدرضا، (۱۳۹۸)، «انتساب کتاب الضعفاء به ابن غضائری: آسیب‏شناسی تحلیل‏ها»، مجلۀ مطالعات تاریخی قرآن و حدیث، شمارۀ ۶۵، سال بیست و پنجم.
  7. بخشی جویباری، محدصادق، (۱۳۹۷)، «شیوه‏شناسی محقق شوشتری در شناسایی و حل تصحیفات راه‏یافته در نام راویان (با تأکید بر کتاب قاموس الرجال)»، مجله حدیث حوزه، سال هشتم، شمارۀ اوّل، پیاپی ۱۶.
  8. پاکتچی، احمد، (۱۳۸۸)، مباحثی در علل الحدیث، تهران: نشر انجمن علمی دانشجویی دانشگاه امام صادق۷.
  9. پیروزفر، سهیلا، (۱۳۹۰)، «راه‏کارهای مرحوم شوشتری در استفاده از منابع رجالی»، مجلۀ پژوهش‏های قرآن و حدیث، سال چهل و سوم، شمارۀ ٢.
  10. حلّی، جمال الدین حسن بن یوسف، (۱۴۱۱ ق)، خلاصة الرجال، قم: دارالذخائر.
  11. خویی، سید ابوالقاسم، (۱۳۶۹)، معجم رجال الحدیث، قم: مرکز نشر آثار شیعه.
  12. ــــــــــ ، (۱۳۹۳)، درآمدی بر علم رجال، مترجم: عبدالهادی فقهی‏زاده، تهران: انتشارات امیرکبیر، چاپ چهارم.
  13. رستگار، پرویز، (زمستان ۱۳۸۲)، «تنقیح المقال در قاموس الرجال»، فصلنامۀ کتاب‏های اسلامی، شمارۀ ۱۵.
  14. سبحانی، جعفر، (۱۳۸۸)، ترجمۀ کلیات علم الرجال، ترجمه: علی‏اکبر روحی و مسلم قلی‏پور گیلانی، قم: انتشارات قدس، چاپ چهارم.
  15. شوشتری، محمّدتقی، (۱۴۲۵ ق)، قاموس الرجال، قم: موسسه نشر اسلامی، چاپ دوم.
  16. طوسی، محمد بن الحسن، (۱۳۸۱ ق)، رجال الشیخ الطوسی، نجف: انتشارات حیدریه.
  17. ــــــــــ ، (بی تا)، الفهرست، نجف: المکتبة المرتضویة.
  18. علی‏نژاد، ابوطالب، (۱۳۸۶)، «معرفی یکی از مهم‏ترین آثار رجالی شیعه»، فصلنامۀ شیعه‏شناسی، سال پنجم، شمارۀ ۱۹.
  19. فتاحی‏زاده، فتحیه؛ رحمان‏ستایش، محمدکاظم؛ رضوی‏خواه، سمیه، (۱۳۹۵)، «روش در کشف و تصحیح تحریفات و تصحیفات در قاموس الرجال»، دوفصلنامۀ حدیث‏پژوهی، سال هشتم.
  20. فتاحی‏زاده، فتحیه و رحمان ستایش، محمدکاظم و ونکی، فاطمه، (۱۳۹۳ الف)، «روش آیة الله خویی در تعارض جرح و تعدیل»، فصلنامۀ تحقیقات علوم قرآن و حدیث، دانشگاه الزهرا، سال یازدهم، شمارۀ ۳، پیاپی ۲۳.
  21. فتاحی‏زاده، فتحیه؛ رحمان‏ستایش، محمدکاظم؛ ونکی، فاطمه، (۱۳۹۳ ب)، «روش آیة الله خویی در کشف تحریف‏های سند»، دوفصلنامۀ حدیث‏پژوهی، سال ششم، شمارۀ ۱۲.
  22. فضلی، عبدالهادی، (۱۴۱۶ق)، اصول علم رجال، بیروت: موسسة ام‏القری للتحقیق و النشر، چاپ دوم.
  23. ــــــــــ ، (۱۳۹۷)، پایه‏های علم رجال، ترجمه: سید مجتبی عزیزی و میثم مطیعی، تهران: انتشارت سمت.
  24. فقهی‏زاده، عبدالهادی؛ بشیری، مجید، (۱۳۹۶)، «بررسی مبانی رجالی علامه شوشتری در قاموس الرجال»، دوفصلنامه علمی پژوهشی مطالعات قرآن و حدیث»، سال دهم، شمارۀ دوم.
  25. قهپایی، عنایت الله، (۱۳۶۴)، مجمع الرجال، قم: اسماعیلیان، چاپ دوم.
  26. کشّی، محمد بن عمر، (۱۳۴۸)، الرجال، مشهد: انتشارات دانشگاه مشهد.
  27. مامقانی، عبدالله، (۱۳۸۸)، تلخیص مقباس الهدایه، تلخیص: علی اکبر غفاری صفت و محمدحسن صانعی‏پور، ترجمه: ولی الله حسومی، قم: انتشارات دانشکده اصول دین.
  28. نجاشی، احمد بن علی، (۱۴۰۷ ق)، رجال النجاشی، قم: انتشارات جامعه مدرسین.
  29. نقی‏زاده، حسن، (۱۳۹۱)، فقه الحدیث (راه‏کارها و نمونه ها)، مشهد: به‏نشر.