کارکردها و راهکارهای بهره‌مندی از حدیث ضعیف

نوع مقاله : نشریه حدیث و اندیشه

نویسندگان

1 پژوهشگر مؤسسه آموزش عالی ائمه اطهار علیهم السلام و دانشجوی دکتری رشته علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه میبد، میبد، ایران

2 استادیار گروه معارف آزاد اسلامی بویین زهرا، دانشکده علوم انسانی/گروه معارف، ایران/قزوین/آزاد اسلامی واحد بویین زهرا

چکیده

حجم قابل توجّهی از احادیث منابع اسلامی، ضعیف‏السند تلقی شده‏اند. این مسئله، پژوهشگران حوزۀ حدیث و فقاهت را با این چالش مواجه می‏سازد که آیا ضعف سند، به تنهایی، دلیلی کافی برای طرد کامل این روایات است یا می‏توان از آن‏ها بهره برد؟ این مقاله مبتنی بر جایگاه حدیث در استنباط دینی و عدم کفایت صرف ضعف سندی برای نفی کلی نگاشته شده و در پی پاسخ به این پرسش است که: با توجه به ضعف سندی، چگونه می‏توان از احادیث ضعیف در پژوهش‏های دینی و فقهی بهره‏برداری کرد و راه‏کارهای این بهره‏برداری چیست؟ این پژوهش با روش توصیفی - تحلیلی، نشان می‏دهد که احادیث ضعیف را می‏توان در زمینه‏های مشخصی به کار بُرد که شامل استفاده در تقویت و تأیید روایات صحیح، بهره‏برداری در مسائل تاریخی و سیره، و توجه به مضمون آن‏ها در ابواب اخلاق و مواعظ است. به علاوه استفاده از روش‏های اعتبارسنجی غیر سندی و ارائۀ شواهدی برای وثوق صدوری، بررسی محتوایی در پرتو قرآن و سنّت قطعی از جمله راه‏کارهای بهره‏‏برداری آن است. این یافته‏ها، ضمن ارائۀ چارچوبی کارآمد در تعامل با احادیث ضعیف، افق‏های امیدوارکننده‏ای را برای پژوهش و تبیین مقولات دینی و فقهی می‏گشاید و از کنار گذاشتن گنجینه‏ای ارزشمند از میراث حدیثی جلوگیری می‏کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

مراجع

  1. نهج البلاغه، (۱۴۱۴)، به کوشش: صبحی صالح، قم: دار الهجرة.
  2. ‏‫آخوند خراسانی، محمدکاظم، (۱۴۰۹)، کفایة الأصول‏، قم: موسسة آل البیت:‏.
  3. ‏‫ابن بابویه، محمد بن علی، (۱۴۰۳)، معانی الأخبار، قم: جامعۀ مدرسین‏.
  4. ‏‫ابن شعبه حرانی، حسن بن على‏، (۱۴۰۴)، تحف العقول‏، به کوشش: علی اکبر غفاری، قم: جامعۀ مدرسین‏.
  5. ‏‫ابن فارس‏، احمد بن فارس، (۱۴۰۴)، معجم مقاییس اللغة‏، قم: مکتب الاعلام الاسلامی‏.
  6. ‏‫ابن منظور، محمد بن مکرم‏، (۱۴۱۴)، لسان العرب، بیروت: دار صادر.
  7. ‏‫ابوالصلاح حلبی، (۱۴۰۳)، الکافی فی الفقه، به کوشش: رضا استادى‏، قم: کتابخانه عمومى امام امیر المؤمنین۷‏.
  8. ‏‫امام خمینی، روح الله، (۱۴۲۳)، تهذیب الاُصول، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی=.
  9. ‏‫انصاری، مرتضی بن امین، (۱۴۲۸)، فرائد الاُصول، قم: مجمع الفکر الاسلامی.
  10. ‏‫برقی، احمد بن محمد بن خالد، (۱۳۷۱)، المحاسن، به کوشش: جلال الدین‏ محدث ارموی، قم: دار الکتب الإسلامیة.
  11. ‏‫بسام، مرتضی، (۱۴۲۶)، زبدة المقال من معجم الرجال‏، بیروت: دار المحجة البیضاء.
  12. ‏‫پور علی یاسین؛ مردانی، مهدی، (۱۳۹۷)، علو مضمون در حدیث؛ کار کردها و شاخه‏ها» حدیث حوزه، شمارۀ ۱۶ .
  13. ‏‫حلّی، یوسف بن مطهر، (۱۴۱۲)، منتهی المطلب، مشهد: آستانة الرضویة المقدسة، مجمع البحوث الإسلامیة.
  14. ‏‫خویی، سید ابو القاسم، (۱۴۱۷)، مصباح الأصول‏، قم: مکتبة الداوری‏.
  15. ــــــــــ ،‏ (۱۴۱۳)، مبانی تکملة المنهاج‏، قم: مؤسسة إحیاء آثار الإمام الخوئی.
  16. ‏‫ربانی، محمدحسن، (۱۴۳۹)، مناهج الفقهاء فی علم الرجال و دورها فی الفقه، مشهد: آستانة الرضویة المقدسة.
  17. ‏‫ــــــــــ ، (بی‏تا)، فقه و فقهای امامیه در گذر زمان، تهران: سازمان تبلیغات اسلامی.
  18. ‏‫رشتی، حبیب الله بن محمدعلی، (۱۳۱۲)، بدائع الأفکار، قم: موسسة آل البیت:‏.
  19. ‏‫سبحانی تبریزی، (۱۴۳۹)، التوسل فی الشریعة الإسلامیة الغراء، قم: مؤسسة الإمام الصادق۷.
  20. ‏‫شهید اوّل، محمد بن مکی، (۱۴۱۹)، ذکرى الشیعة فی أحکام الشریعة‏، قم: مؤسسة آل البیت‏:.
  21. ‏‫شهید ثانی، زین‏الدین بن علی بن احمد عاملی، (۱۳۹۴)، الرعایة لحال البدایة فی علم الدرایة، به کوشش: محمد حسن ربانی، قم: دلیل ما.
  22. ‏‫ــــــــــ ، (۱۴۱۰)، الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، قم: کتابفروشى داورى‏.
  23. ‏‫شیخ حر عاملی، محمد بن حسن، (۱۴۰۹)، وسائل الشیعه، قم: مؤسسه آل البیت:.
  24. ‏‫صفار، محمد بن الحسن‏، (۱۴۰۴)، بصائر الدرجات فی فضائل آل محمّد۷، به کوشش: کوچه باغى‏ و دیگران، قم: مکتبة آیة الله المرعشی النجفی‏.
  25. ‏‫طوسی، محمد بن الحسن، (۱۴۰۷)، تهذیب الاحکام، به کوشش: حسن الموسوى‏ خرسان، تهران: دار الکتب الاسلامیه.
  26. ‏‫علّامه حلّى‏، حسن بن یوسف، (۱۴۰۲)، رجال العلامة الحلی‏، به کوشش: محمدصادق‏ بحر العلوم‏، قم: الشریف الرضی‏.
  27. ‏‫قهپایى‏، عنایةالله‏، (۱۳۶۴)، مجمع الرجال‏، به کوشش: علامه ضیاءالدین‏، قم: اسماعیلیان.
  28. ‏‫کاشف الغطاء، محمدحسین، (۱۴۲۶)، الفردوس الأعلى‏، قم: دار انوارالهدی‏.
  29. ‏‫کلینی، محمد بن یعقوب، (۱۴۰۷)، الکافی، به کوشش: على اکبر غفاری و دیگران، تهران: دار الکتب الاسلامیه.
  30. ‏‫مجلسی، محمدباقر بن محمدتقى‏، (۱۴۰۳)، بحار الأنوار، به کوشش: جمعى از محققان‏، بیروت: دار إحیاء التراث العربی‏.
  31. ‏‫محسنی، محمد آصف‏، (۱۴۲۳)، مشرعة بحار الأنوار، قم: مکتبة العزیزی‏.
  32. ‏‫ آل البیت‏، (۱۴۳۲)، بحوث فی علم الرجال‏، قم: مرکز المصطفى۹العالمی للترجمة و النشر.
  33. ‏‫مسعودی، عبدالهادی، (۱۳۸۹)، آسیب شناخت حدیث، قم: زائر.
  34. ‏‫ ــــــــــ ، (۱۳۹۵)، تفسیر روایی جامع، قم: دارالحدیث.
  35. ‏‫میرزاى قمى‏، ابوالقاسم بن محمدحسن‏، (۱۴۳۰)، القوانین المحکمة فی الاُصول‏، قم: احیاء الکتب الاسلامیه‏.
  36. ‏‫میرداماد، محمد باقر بن محمد، (۱۳۱۱)، الرواشح السماویة، قم: دار الخلافة.
  37. ‏‫نجاشی، احمد بن على‏، (۱۳۶۵)، رجال النجاشی‏، به کوشش: موسى‏ شبیری زنجانی، قم: جماعة المدرسین‏.
نیم سالنامه علمی-ترویجی حدیث و اندیشه
دوره 19، شماره 38
مقالات جدید
اسفند 1403
صفحه 27-50

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار