بررسی سندی جامع‏ترین روایت احکام ویژۀ زنان در تراث شیعی

نوع مقاله : نشریه حدیث و اندیشه

نویسنده

دانش آموخته سطح 3حوزه علمیه قم

چکیده

در تراث حدیثی شیعه، روایاتی که به‏صورت جامع به احکام و آداب ویژه زنان پرداخته‏اند، از اهمیت فقهی و اخلاقی ویژه‏ای برخوردارند. در این میان، روایت «جوامع احکام النساء» از کتاب الخصال شیخ صدوق، به دلیل جامعیت موضوعی و انحصاری‏بودن آن برای زنان، نیازمند بررسی دقیق سندی و اعتبارسنجی صدوری است تا مبنایی محکم برای استنباطات فقهی و اخلاقی فراهم آورد. این پژوهش در پی پاسخ به این پرسش است که: میزان اعتبار سندی و صدوری روایت «جوامع احکام النساء» بر اساس مبانی رجالی متأخران و قدما چگونه ارزیابی می‏شود؟ این تحقیق با روش توصیفی - تحلیلی و گردآوری اطلاعات به صورت کتابخانه‏ای، به بررسی تفصیلی سند این روایت پرداخته است. دستاوردهای پژوهش نشان می‏دهد که در بررسی سندی، بر مبنای وثوق سندی متأخران، با واکاوی همۀ راویان، سند روایت از اتقان و اعتبار لازم برخوردار است. در اعتبارسنجی قدما هم با مبنا قرار دادن شیوۀ وثاقت صدوری، این روایت مورد تأیید و اعتماد قرار می‏گیرد. در نتیجه، بر اساس هر دو مبنای رایج در اعتبارسنجی روایات، حدیث «جوامع احکام النساء» از وثاقت و اتقان کافی برخوردار است و می‏تواند به‏عنوان مرجع و مستند معتبری در مباحث فقهی، اخلاقی و ... مورد استناد قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


  1. ابن‏بابویه، محمد بن علی، (۱۴۱۶ق)، الخصال، تحقیق: علی‏اکبر غفاری، قم: جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم، مؤسسة النشر الإسلامی.
  2. ابن‏غضائری، احمد بن حسین، ( ۱۴۲۲ق)، الرجال لابن الغضائری، تحقیق: محمدرضا حسینی جلالی، قم: دارالحدیث.
  3. استرآبادی، محمدبن علی، (۱۴۲۲ق)، منهج المقال فی تحقیق احوال الرجال، قم: موسسه آل البیت لإحیاء التراث، چاپ اوّل.
  4. اسماعیل پورقمشه‏ای، محمدعلی، (۱۴۲۱ق)، البراهین الواضحات، بی‏جا: المطبعة العلمیة، چاپ اوّل.
  5. بحرالعلوم، محمدمهدی بن مرتضی، (۱۳۶۳ش)، رجال السید بحر العلوم (الفوائد الرجالیة)، تحقیق: محمدصادق بحرالعلوم و حسین بحرالعلوم، تهران: مکتبة الصادق۷.
  6. برغانی، محمدصالح بن محمد (بی‏تا)، موسوعة البرغانی فی فقه الشیعة المسماة بغنیمة المعاد فی شرح الارشاد، تهران: نمایشگاه دائمی کتاب، چاپ اوّل.
  7. بروجردی، حسین (۱۴۱۳ق)، ترتیب أسانید کتاب الخصال، کتاب معانی الاخبار، کتاب علل الشرایع، کتاب ثواب الأعمال و عقاب الأعمال للشیخ الصدوق، مشهد: آستان قدس رضوی بنیاد پژوهش‏های اسلامی.
  8. ــــــــــ ، (۱۴۲۰ق)، نهایة التقریر فی مباحث الصلاة، تحقیق: محمد فاضل لنکرانی، قم: مرکز فقهی ائمّۀ اطهار:، چاپ سوم.
  9. ترابی شهرضایی، اکبر، (۱۳۸۷ش)، پژوهشی در علم رجال، تهران: سازمان اوقاف و امور خیریه و انتشارات اسوه.
  10. حرّ عاملی، محمد بن الحسن، (۱۴۱۶ق)، تفصیل وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة، تحقیق: محمدرضا حسینی جلالی، قم: مؤسسة آل البیت:لاحیاء التراث.
  11. حلّی، حسن بن علی، (۱۳۴۲ش)، الرجال، تحقیق: جلال الدین محدث اُرموی، تهران: دانشگاه تهران.
  12. ــــــــــ ، (۱۴۰۲ق)، رجال العلامة الحلّی، تحقیق: محمدصادق بحرالعلوم، قم: الشریف الرضی.
  13. حلی، حسن بن یوسف، (۱۴۰۲ق)، رجال العلامة الحلی، تحقیق: محمدصادق بحرالعلوم، قم: الشریف الرضی.
  14. خوئی، سید ابوالقاسم، ( ۱۴۱۰ق)، معجم رجال الحدیث، بی‏جا: بی‏نا، چاپ پنجم.
  15. ــــــــــ ، (۱۴۱۸ق)، موسوعة الإمام الخوئی، قم: موسسه إحیاء آثار الامام الخوئی، چاپ اوّل.
  16. ربّانی، محمدحسن، (۱۳۷۸ش)، «وثوق صدوری و وثوق سندی»، فقه حوزه، ش ۱۹ و ۲۰، صص ۱۴۵ - ۲۰۷.
  17. ــــــــــ ، (۱۳۹۵ش)، دانش رجال الحدیث، مشهد: آستان قدس رضوی، چاپ دوم.
  18. سبحانی، جعفر، (۱۴۳۶ق)، کلیات فی علم الرجال، قم: موسسه النشرالاسلامی، چاپ دوازدهم.
  19. سرخه‏ای، احسان، (۱۴۰۰ش)، حدیث و اعتبار کتاب‏محور، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، چاپ دوم.
  20. ــــــــــ ، (۱۴۰۱ش)، روایت کتاب‏محور احادیث شیعه، قم: مؤسسۀ معارف.
  21. شبوط ابراهیم، (۱۴۲۷ق)، دراسات فی مشیخة الفقیه، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
  22. شبیری زنجانی، موسی، ( بی‏تا)، کتاب نکاح، قم: موسسه پژوهشی رای‏پرداز.
  23. طباطبایی، سید محمّدکاظم، (۱۳۹۰ش)، منطق فهم حدیث، قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، چاپ دوم.
  24. طوسی، محمد بن الحسن، (۱۴۲۷ق)، رجال الطوسی، تحقیق: جواد قیومی اصفهانی، قم: جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم، مؤسسة النشر الإسلامی.
  25. ــــــــــ ، (بی‏تا)، الفهرست، تحقیق: محمدصادق بحرالعلوم، نجف اشرف: الشریف الرضی.
  26. عباسی زنجانی، موسی، (۱۴۳۶ق)، الجامع فی الرجال، تحقیق: محمد حسینی قزوینی، قم: نشر موسسه ولی عصر۷للدراسات الاسلامیة، چاپ اوّل.
  27. فقهی‏زاده، عبدالهادی؛ بشیری، مجید، (۱۳۹۹ش)، «تحلیل انتقادی انگاره وثاقت جابر بن یزید جعفی»، حدیث‏پژوهی، ش۲۳.
  28. کاظمی، عبدالنبی، (۱۴۲۵ق)، تکملة الرجال، تحقیق: محمدصادق بحرالعلوم، قم: انوار الهدی، چاپ اوّل.
  29. مامقانی، عبدالله، (۱۴۲۳ق)، تنقیح المقال فی علم الرجال، تحقیق: محی الدین مامقانی و محمدرضا مامقانی، قم: مؤسسة آل البیت:لإحیاء التراث.
  30. مجلسی، محمّدباقر بن محمّدتقی، (۱۴۰۳ق)، بحار الأنوار، تحقیق: هدایت الله مسترحمی و علی اکبر غفاری و دیگران، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
  31. محدّث نوری، حسین بن محمّدتقی، (۱۴۰۸ق)، خاتمة مستدرک الوسائل، تحقیق: مؤسسة آل البیت:لاحیاء التراث، بیروت: مؤسسة آل البیت: لإحیاء التراث.
  32. محمّدی ری‏شهری، محمّد، (۱۳۹۷ش)، شناخت‏نامۀ حدیث، قم: دارالحدیث، چاپ اوّل.
  33. مدرسۀ فقاهت، (۱۳۸۲)، درس خارج فقه سید موسی شبیری در تاریخ ۱۴/۷/۱۳۸۲، سایت مدرسه فقاهت: https://www.eshia.ir
  34. ــــــــــ ، (۱۳۹۷)، درس خارج اصول سید جواد شبیری در تاریخ ۱۹/۱/۱۳۹۷، سایت مدرسۀ فقاهت: https://www.eshia.ir
  35. مسعودی، عبدالهادی، (۱۳۹۷ش)، نقش شیعه در علوم حدیث، قم: امام علی بن ابی طالب، چاپ اوّل.
  36. موسوی عاملی، محمّد بن علی، (۱۴۲۹ق)، مدارک الأحکام فی شرح شرائع الاسلام، بیروت: مؤسسه آل البیت لإحیاء التراث، چاپ دوم.
  37. موسوی، سید محمّدیعقوب، (۱۴۲۹ق)، قضاء المرأه فی الفقه الشیعی، قم: جامعة المصطفی العالمیة، چاپ اوّل.
  38. نجاشی، احمد بن علی، (۱۳۶۵)، رجال النجاشی، قم: جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم، مؤسسة النشر الإسلامی.
  39. نراقی، احمد بن محمد مهدی، (۱۴۱۵ق)، مستند الشیعة فی أحکام الشریعة، تحقیق: گروه پژوهش موسسه آل البیت:، قم: موسسه آل البیت:.
  40. نمازی شاهرودی، علی، (۱۴۱۴ق)، مستدرکات علم رجال الحدیث، تهران: بی‏نا، چاپ اوّل.
  41. نوری طبرسی، حسین، (بی‏تا)، خاتمه مستدرک الوسائل، قم: موسسه آل البیت لإحیاء التراث.
  42. هزار، علیرضا، (۱۳۸۱ش)، «درنگی در شخصیت حدیثی جابر بن یزید جعفی»، علوم حدیث، ش۲۴.